Газ - гэта карысны выкапень, якi знаходзiцца ў нетрах зямлі ў газападобным стане. Усім вядома, што газ - самы зручны на сённяшні дзень і адзін з самых танных відаў паліва. Без газу сёння нельга ўявіць наш побыт. Мы выкарыстоўваем яго для прыгатавання ежы, ацяплення жылля, нагрэву вады для гарачага водазабеспячэння. Аднак не варта забываць, што газ з зручнага памочніка можа ператварыцца ў лютага ворага, і як правіла больш за іншых у такіх сітуацыях небяспецы схільны дзеці: недахоп пэўных ведаў пра ўласцівасці газу і практычных навыкаў карыстання газавыкарыстоўваючым абсталяваннем часам прыводзіць да сумных наступстваў (няшчасныя выпадкі, пажары , атручэнне прадуктамі згарання, выбухі). За ўсімі няшчаснымі выпадкамі стаяць чалавечыя жыцці і значны матэрыяльны ўрон.

Мы хочам расказаць Вам аб трох відах газу (прыродным, звадкаваным і самым небяспечным - угарным газе).

Прыродны газ на 98% складаецца з метану, уласцівасці якога амаль цалкам вызначаюць ўласцівасці і характарыстыкі прыроднага газу. Метан - газ без колеру, густу і паху, лягчэй паветра, не таксічны. Метан гаручы, пры змешванні ў пэўных адносінах з паветрам (канцэнтрацыя яго ў паветры павінна дасягаць ад 4 да 17%) і нагрэве не ніжэй за тэмпературу ўзгарання (t-650ºC) можа запальвацца або выбухаць. На арганізм чалавека дзейнічае задушліва, г.зн. пры ўцечцы - газ выцясняе паветра з памяшкання, што прыводзіць да недахопу кіслароду ў арганізме чалавека. Для выяўлення ўцечкі газ падвяргаецца адарызацыi, г.зн. надаюць яму рэзкі пах, пры якім яго лёгка выявіць, нават пры нязначных канцэнтрацыях у паветры (што ў побыце мы называем пах газу). Прыродны газ да нас дастаўляецца па трубаправодах (гэтыя трубаправоды называюцца газаправоды, так як прызначаны для транспарціроўкі газу) і пафарбаваны яны ў жоўты колер.

Звадкаваны газ - гэта сумесь газаў прапану і бутану, таксама не мае колеру, густу, паху. Гаручы і выбуханебяспечны, калі яго канцэнтрацыя ў паветры знаходзіцца ў межах ад 2 да 10% і тэмпературы ўзгарання каля 480 ºC. Звадкаваны вуглевадародны газ цяжэй паветра. Гэтак жа, як і прыродны газ падлягае адарызацыi для надання яму непрыемнага паху. На арганізм чалавека дзейнічае задушліва, наркатычна. Звадкаваны вуглевадародны газ да нас паступае балонах (яны чырвонага колеру), дзе знаходзіцца ў вадкім стане. Трапленне вадкай фазы звадкаванага газу на адкрытае цела прыводзіць да абмаражэння. Па характары ўздзеяння абмаражэнне нагадвае апёк.

З расказанага вышэй мы даведаліся, што прыродны газ лягчэй паветра, такім чынам, калі вы выявілі яго пах у першую чаргу неабходна адкрыць фортку, для ветрання памяшкання, чаго нельга сказаць пра звадкаваны вуглевадародны газ. З прычыны таго, што ЗВГ цяжэй паветра ён сцелецца па падлозе, прасочваецца і запасіцца ў падвальных памяшканнях і іншых нізінах, чым уяўляе вялікую цяжкасць для яго выветрывання.

А зараз мы раскажам аб тым, як правільна карыстацца газавай плітой, уключыць яе ў працу.

Перад тым, як уключыць у працу газавую пліту неабходна выветрыць памяшканне.

Пераканаецца, што ўсе краны перад гарэлкамі (на пліце) і гарэлкай духоўкі зачынены, і толькі ў гэтым выпадку варта адкрыць кран на газаправодзе.

Спачатку трэба запаліць запалку, акуратна паднесці яе да гарэлкі, затым адкрыць кран (павярнуць ручку) уключанай гарэлкі, пры гэтым газ павінен загарацца ва ўсіх адтулінах гарэлкі аднолькава, гарэць раўнамерна блакітным полымем.

Калі змесціва посуду закіпіць, полымя трэба зменшыць, бо пакінутае вялікае полымя пацягне за сабой бескарысны выдатак газу, не паскараючае прыгатаванне ежы.

Перад распальваннем гарэлкі духоўкі, духоўку неабходна выветрыць шляхам рэзкага адчынення і зачыненні дзверцаў духоўкі (3-5 разоў).

Пасля заканчэння карыстання гарэлкай неабходна зачыніць яе кран і кран на газаправодзе (ён называецца - кран апускаючы).

Пліту неабходна трымаць у чысціні, каб не дазволіць ёй засмечвацца пралітай ежай, не пакідаць працуючую пліту без нагляду. Пры забруджванні газ будзе згараць не цалкам, з вылучэннем атрутнага ўгарнага газу.

Існуе шмат розных правілаў, якіх мы павінны выразна прытрымлівацца і іх выконваць. У газавай галіны таксама існуюць правілы і называюцца яны «Правілы карыстання газам у побыце». Імі вызначаюцца патрабаванні па забеспячэнні бяспекі пры карыстанні газам у побыце, рэгулююцца розныя пытанні, звязаныя з карыстаннем газу ў побыце. Правіламі карыстання газам у побыце накладзены пэўныя забароны, а менавіта забараняецца:

- дапускаць да карыстання газавымі плітамі дзяцей да 12 гадоў, іншым газавыкарыстоўваючым абсталяваннем - дзяцей да 14 гадоў, якія не прайшлі інструктаж і не ведаюць правілаў бяспечнага карыстання гэтым абсталяваннем;

- карыстацца газавыкарыстоўваючым абсталяваннем у выпадку яго няспраўнасці, пры выяўленні паху газу, калі няспраўны газаправоды, адключальны краны, не працуюць прыборы аўтаматыкі бяспекі;

- пасля заканчэння карыстання газавыкарыстоўваючым абсталяваннем пакідаць адкрытымі вентылі балонаў (калі балон устаноўлены ў памяшканні); краны, якія знаходзяцца перад газавыкарыстоўваючым абсталяваннем і на ім;

- пакідаць без нагляду працуючае газавыкарыстоўваючае абсталяванне, акрамя разлічанага на бесперапынную працу і абсталяванага адпаведнай аўтаматыкай бяспекі;

- выкарыстоўваць для абагрэву памяшканняў газавыкарыстоўваючае абсталяванне, якое прызначана для прыгатавання ежы;

- вырабляць самавольнае падключэнне, адключэнне газавыкарыстоўваючага абсталявання і яго перастаноўку, разборку і яго рамонт, умешвацца ў працу індывідуальных прыбораў уліку расходу газу (газавых лічыльнікаў);

- прывязваць да газаправодаў вяроўкі, нагружаць газаправоды і выкарыстоўваць іх у якасці апор;

- сушыць рэчы над полымем гарэлак газавай пліты;

- выкарыстоўваць для сну памяшканні, у якіх устаноўлена газавыкарыстоўваючае абсталяванне;

- выкарыстоўваць агонь для выяўлення ўцечкі газу з газаправодаў, газавыкарыстоўваючага абсталявання;

- эксплуатаваць газавыкарыстоўваючае абсталяванне пры няспраўнасці дымавых і вентыляцыйных каналаў, пры адсутнасці цягі.

Што рабіць калі вы пачулі з'яўленне ў памяшканні паху газу:

- неабходна тэрмінова спыніць карыстанне газавыкарыстоўваючым абсталяваннем (перакрыць краны, якія знаходзяцца перад газавыкарыстоўваючым абсталяваннем і на ім, або вентыль балона);

- адкрыць вокны для ветрання памяшкання;

- неадкладна паведаміць у спецыялізаванае падраздзяленне газазабяспечваючай арганізацыі тэл. 104;

- неабходна таксама выдаліць з загазаванага памяшкання людзей і хатніх жывёл;

- арганізаваць дзяжурства да прыезду спецыялізаванага падраздзялення газазабяспечваючай арганізацыі.

Адно з самых галоўных патрабаванняў пры выкананні ўсіх гэтых дзеянняў у загазаваным памяшканні - забараняецца карыстацца адкрытым агнём, электразванкамі, курыць, уключаць і выключаць электраасвятленне і электрапрыборы (любая іскра можа стаць прычынай выбуху).

Аказанне першай дапамогі

Ну а калі ўсё ж адбылося ўдушэнне (мы ва ўжытку гаворым - атручэнне прыродным газам)?

Аказваць першую дапамогу неабходна ў тэрміновым парадку. Мы ўжо казалі, што прыродны газ дзейнічае на чалавека задушліва, так як выцясняе паветра з памяшкання, у следстве чаго надыходзіць кіслароднае галаданне арганізма, што прыводзіць да асфіксіі галаўнога мозгу. Таму ў першую чаргу пацярпеламу неабходны прыток свежага паветра, калі ён у свядомасці, то вывесці на вуліцу. Пры страце прытомнасці трэба ў памяшканні адкрыць усе вокны і перавярнуць атруціўшагася набок. Пры гэтым вызваліць шыю і грудзі ад адзення для палягчэння дыхання і выклікаць хуткую дапамогу. Пры неабходнасці зрабіць масаж сэрца.

Угарны газ

Асобнай тэмай хацелася б расказаць вам, што такое ўгарны газ? Яго ўласцівасці, чым ён небяспечны для чалавека, аказанне першай медыцынскай дапамогі пры атручванні ўгарным газам.

Нездарма ўгарны газ з'яўляецца адным з самых небяспечных прадстаўнікоў роду газападобных сумесяў. Усяго некалькі ўздыхаў будзе цалкам дастаткова, каб дарослы чалавек пачаў адчуваць рэзкае пагаршэнне самаадчування і нават страціў прытомнасць, і, як следства без дапамогі старонніх людзей можа лёгка памерці ў лічаныя хвіліны.

Угарны газ - аксід вугляроду, пра які занадта часта даводзіцца чуць, калі гаворка ідзе аб атручэнні прадуктамі гарэння, няшчасных выпадках у прамысловасці і ў побыце. У сілу асаблівых атрутных уласцівасцяў гэтага злучэння, звычайная хатняя газавая калонка можа стаць прычынай гібелі цэлай сям'і. Прыкладаў таму - сотні. Але чаму так адбываецца? Што такое ўгарны газ на самай справе? Чым ён небяспечны для чалавека?

Угарны газ (СА) - утворыцца пры няпоўным згаранні рэчываў змяшчаючых вуглярод. Угарны газ не мае ні колеру, ні паху, вельмі таксічны. Ён здольны пранікаць праз перагародкі, сцены, пласты глебы. Утварэнне ўгарнага газу ў газіфікаваных памяшканнях звычайна адбываецца там, дзе ўзнікла няспраўнасць ацяпляльнага абсталявання (пліты, праточныя воданагравальнікі, газавыя катлы), дзе ацяпляльнае абсталяванне працуе пры няспраўных дымавых і вентыляцыйных каналах, пры адсутнасці цягі, дзе няма дастатковага прытоку паветра для поўнага згарання газу. Прыкметай поўнага згарання газу з'яўляецца раўнамерна падпаленае полымя сіняга або фіялетавага колеру, без праскокваючых язычкоў жоўтага або аранжавага колеру, паказваючых на вылучэнне ўгарнага газу ў памяшканне.

Чым небяспечны ўгарны газ?

Адказваючы на ​​пытанне «Чым небяспечны ўгарны газ?» варта згадаць і тое, што, у адрозненне ад многіх іншых таксічных рэчываў, чалавек не адчувае ніякага спецыфічнага паху, не адчувае непрыемных адчуванняў і не здольны распазнаць яго наяўнасць у паветры, не маючы спецыяльнага абсталявання. Яму немагчыма надаць пэўны пах, як у выпадку з прыродным і звадкаваным газамі. У выніку пацярпелы проста не прымае ніякіх мер для таго, каб выратавацца, а калі дзеянне ўгарнага газу становіцца відавочным (дрымотнасць і страта свядомасці), можа быць ужо занадта позна.

Угарны газ, надзвычай небяспечны для чалавечага жыцця і здароўя, лічыцца крывяной атрутай. Сутнасць такога атручвання заключаецца ў тым, што пры ўдыханні угарнага газу чалавекам, малекулы яго маментальна ўступаюць у рэакцыю з гемаглабінам крыві і пазбаўляюць яго здольнасці пераносіць кісларод да жыццёва важных органаў. Увесь арганізм пачынае адчуваць кіслароднае галаданне (гіпаксія). Пры ўтрыманні 0,08% СА ва ўдыхаемым паветры чалавек адчувае галаўны боль і ўдушэнне. Пры павышэнні канцэнтрацыі СА да 0,32% узнікае параліч і страта свядомасці (смерць наступае праз 30 хвілін). Пры канцэнтрацыі вышэй 1,2% свядомасць губляецца пасля двух - трох удыхаў, чалавек памірае менш чым праз 3 хвіліны.

Лёгкая і сярэдняя ступень - галаўны боль, у скронях і ў галіне ілба, частата сэрцабіцця, галавакружэнне, шум у вушах, мігаценне перад вачыма, млоснасць, ваніты, затуманеная галава, парушэнне каардынацыі руху, зніжэнне вастрыні зроку і слыху. У некаторых выпадках чалавек можа знаходзіцца ў стане эйфарыі (беспадстаўны смех, весялосць).

Цяжкая ступень - страта свядомасці, магчымы курчы, параліч дыхання, кома. Пры атручванні ўгарным газам у цяжкай ступені ў арганізме праходзяць незваротныя рэакцыі, акісляльныя працэсы, як правіла чалавек памірае. Калі чалавек выжыве ён на ўсё жыццё застанецца інвалідам.

Ад чаго залежыць зыход атручвання?

Ад канцэнтрацыі ўгарнага газу ва ўдыхаемым паветры.

Ад працягласці ўздзеяння ўгарнага газу на арганізм чалавека.

Ад ступені фізічнай нагрузкі пацярпелага ў момант дзеяння яду (чым вышэй нагрузка, тым цяжэй наступствы атручвання).

Жанчыны больш устойлівыя да ўздзеяння угарнага газу, чым мужчыны.

Цяжка пераносяць атручванне: знясіленыя людзі, якія пакутуюць анеміяй, бранхітам, бранхіяльнай астмай, алкаголікі, заўзятыя курцы.

Асабліва адчувальны да дзеяння яду дзеці, падлеткі і цяжарныя жанчыны.

Як дапамагчы пацярпеламу на месцы?

Спыніць уздзеянне CO (вынесці на свежае паветра пацярпелага, адчыніць дзверы, фортку).

Абавязкова выклікаць хуткую дапамогу (толькі лекар зможа ацаніць стан пацярпелага). Часам на першы погляд пацярпелы не выклікае асаблівага хвалявання, але ўгарны газ вельмі атрутны і таксічны, і наступствы атручвання могуць адбіцца праз некаторы час, нават месяцы. Таму ў абавязковым парадку неабходна зрабіць неабходныя аналізы, абследаванне.

Забяспечыць праходнасць дыхальных шляхоў і адэкватную дастаўку кіслароду (вынесці пацярпелага на вольнае паветра, агледзець і ачысціць дыхальныя шляхі, вызваліць ад цеснага адзення, гальштука, кашулі; пакласці пацярпелага набок, пажадана правы.)

Стымуляваць дыханне і забяспечыць прыток крыві да галавы, прывесці ў прытомнасць (даць панюхаць нашатырны спірт (не бліжэй 1 см ад носа, расцерці грудзі, на грудзі і спіну пакласці гарчычнікі (калі ёсць), даць гарачы чай, каву).

Пры неабходнасці зрабіць непрамы масаж сэрца і штучнае дыханне.

Забяспечыць спакой, зберагчы ад лішняй растраты энергіі (пакласці на бок, сагрэць, абараніць ад пераахаладжэння або захутацца, але не пераграваць пацярпелага).

Кантраляваць стан пацярпелага да прыезду хуткай дапамогі.

Каб засцерагчыся ад уздзеяння ўгарнага газу неабходна:

- пастаянна сачыць за спраўнасцю дымавых і вентыляцыйных каналаў, своечасова праводзіць праверку іх прачысткi;

- перад кожным распальваннем і падчас работы газавыкарыстоўваючага абсталявання (калонкі, катла) правяраць цягу. (Прыкмета добрай цягі - раўнамерна падпаленае полымя сіняга або фіялетавага колеру, без пробліскаў языкоў полымя жоўтага колеру. Цяга правяраецца наступным чынам: да агляднага акна газавыкарыстоўваючага абсталявання падносіцца палоска паперы. Калі палоска адхіляецца ў бок назіральнага акна, то цяга ёсць, калі не адхіляецца - цяга адсутнічае);

- праводзіць замену газавых воданагравальнікаў і катлоў на сучасныя, у якіх аўтаматыка бяспекі забяспечвае адключэнне запальнай і асноўнай гарэлак пры адсутнасці цягі ў коміне, што паменшыць верагоднасць траплення ўгарнага газу ў памяшканне;

- падчас карыстання газавымі прыборамі адкрываць фортку для доступу кіслароду ў памяшканне (недахоп кіслароду ў памяшканні спрыяе не поўнаму згаранню газу, што прыводзіць да выдзялення пабочных прадуктаў згарання - угарнага газу), правяраць наяўнасць цягі ў вентыляцыйных каналах;

- усталёўваць у памяшканнях, якія маюць газавыкарыстоўваючае абсталяванне, датчыкі кантролю канцэнтрацыі ўгарнага газу. Ён прызначаны для выяўлення ў паветры небяспечнай канцэнтрацыі угарнага газу (СА). Сігналізатар з'яўляецца стацыянарнай прыладай бесперапыннага дзеяння, са светлавой і гукавой сігналізацыяй, з канвекцыйным спосабам кантролю асяроддзя. (Больш поўную інфармацыю аб датчыку, правілах яго ўстаноўкі і эксплуатацыі можна даведацца ў газазабяспечваючай арганізацыі).

Катэгарычна забараняецца карыстацца газам пры адсутнасці цягі, калі маецца разбурэння або парушэнне цэласнасці комінаў, няспраўнасць газавыкарыстоўваючага абсталявання, няспраўнасць аўтаматыкі бяспекі бо ўзнікае небяспека атручвання чадным газам.

У выпадку няспраўнасці газавага абсталявання неабходна звяртацца ў Крупскі раён газазабеспячэння па тэлефоне 104.